Instytucje obowiązane wskazane ustawą z dnia 1 marca 2018 roku o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (dalej: „Ustawa AML”) są zobligowane do wskazania beneficjenta rzeczywistego, tj. ustalenia osoby fizycznej (lub osób fizycznych), które wywierają decydujący, faktyczny wpływ na dany podmiot w sposób bezpośredni lub pośredni.
Podstawa prawna ustalania beneficjenta rzeczywistego
Poszukiwanie tych osób odbywa się zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a – c Ustawy AML, przy czym w art. 2 ust.2 pkt 1 lit.a tiret pierwsze – czwarte wskazane są wprost przesłanki, których wystąpienie w pierwszej kolejności implikuje, że określone osoby należy traktować jako beneficjentów rzeczywistych.
Co w sytuacji braku możliwości identyfikacji beneficjenta rzeczywistego?
W sytuacji, gdy identyfikacji beneficjenta rzeczywistego nie można przeprowadzić w oparciu o wskazaną powyżej podstawę prawną – należy stosować art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret piąte – na wypadek udokumentowanego braku możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych (w oparciu o podstawę tiret pierwsze – czwarte) oraz w przypadku niestwierdzenia podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu – i wskazania tym samym członków Zarządu danego podmiotu jako osób faktycznie wywierających wpływ na dany podmiot.
Problemy praktyczne w ustalaniu beneficjenta rzeczywistego
Problematyczne niejednokrotnie okazuje się w bieżącym ustalaniu beneficjenta rzeczywistego przede wszystkim rozumienie stwierdzenia „udokumentowanie braku możliwości wskazania określonej osoby” lub „wątpliwości co do tożsamości” jako beneficjenta rzeczywistego. W wielu bowiem przypadkach w strukturze własnościowej, wielokrotnie złożonej i wielostopniowej są podmioty mające siedzibę w różnych krajach i nie jest tym samym jednoznacznie możliwe określenie wprost osób fizycznych będących beneficjentami rzeczywistymi danego podmiotu.
Obowiązek dokumentowania – co należy wykazać?
W art. 37 ust. 2 Ustawy AML wskazano, co należy „udokumentować” w sytuacji, w której instytucje obowiązane zastosują podstawę prawną z omawianego powyżej punktu tiret piąte – czyli wskażą osobę zajmującą kierownicze stanowisko, tj. dokumentują:
1) wszystkie utrudnienia powodujące brak możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych określonych w art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret pierwsze-czwarte;
2) wszystkie utrudnienia związane z uzasadnionymi czynnościami podejmowanymi w celu weryfikacji tożsamości beneficjenta rzeczywistego.
Stanowisko GIIF i interpretacje praktyczne
Wyjaśnienia ww wątpliwości w zakresie ustalania beneficjentów rzeczywistych dotyczą m.in. komunikaty Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (dalej: „GIIF”) nr 37, 38 oraz 42 (ostatni dotyczy ustalania osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne)
Obowiązki instytucji obowiązanych w praktyce
GIIF wskazał, w jednym z wyżej przytoczonych komunikatach, m.in. że „bez względu na to jak bardzo skomplikowana i wielopoziomowa struktura własności klienta występuje oraz czy brakuje publicznych informacji o strukturze własności klienta – instytucja obowiązana jest zobligowana do podjęcia działań zmierzających do identyfikacji beneficjenta rzeczywistego, weryfikacji jego tożsamości oraz ustalenia struktury własności i kontroli klienta”. Instytucje obowiązane winny z należytą starannością ustalać beneficjentów rzeczywistych, status PEP, a w przypadku zaistnienia rozbieżności w dostępnych rejestrach (CRBR vs KRS) – ustalić przyczyny rozbieżności, w miarę możliwości wyjaśniać je z klientem, udokumentować, a ostatecznie zgłaszać niedające się wyjaśnić rozbieżności.
Kiedy można wskazać kadrę zarządzającą jako beneficjenta rzeczywistego?
Jednocześnie, gdy analiza struktury własności klienta prowadzi do wniosku, iż brak jest możliwości ustalenia lub istnieją wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych określonych w art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret pierwsze – czwarte Ustawy AML – możliwe jest ustalenie jako beneficjenta rzeczywistego osoby fizycznej zajmującej wyższe stanowisko kierownicze (zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a z tiret piąte Ustawy AML).
Zakres dokumentacji według komunikatu GIIF nr 38
Tym samym w Komunikacie GIIF nr 38 wskazano, że w sytuacji gdy instytucja obowiązana ustaliła jako beneficjenta rzeczywistego, na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret piąte ustawy AML, osobę fizyczną zajmującą wyższe stanowisko kierownicze, to instytucja ta „dokumentuje:
1) wszystkie podjęte czynności zmierzające do ustalenia tożsamości osób fizycznych (np. pozyskany odpis z KRS klienta, umowa spółki klienta, umowa przeniesienia własności udziałów klienta),
2) wszystkie okoliczności, które zostały uznane jako powodujące brak możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych określonych w art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret od pierwsze do czwarte Ustawy AML (np. ustalenie, że każdy wspólnik klienta – osoba fizyczna – posiada 20% udziałów),
3) wszystkie utrudnienia związane z uzasadnionymi czynnościami podejmowanymi w celu weryfikacji tożsamości beneficjenta rzeczywistego tj. osoby fizycznej zajmującej wyższe stanowisko kierownicze (np. brak zgłoszenia informacji o beneficjencie rzeczywistym do CRBR, utrudnienia związane z brakiem fizycznej obecności beneficjenta).”
Znaczenie obowiązku ustalania beneficjenta rzeczywistego
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania natury prawnej, należy wskazać, iż ustalenie beneficjenta rzeczywistego pozostaje niezwykle istotnym obowiązkiem instytucji obowiązanych.
Wsparcie w zakresie AML
W razie potrzeby służę wsparciem w ustalaniu sytuacji określonych osób na potrzeby identyfikacji beneficjenta rzeczywistego.
